Cobalt сотуви пасайгани фонида эски машина эгаларига фоизсиз харид таклиф қилинмоқда
Эски автомобилларни утилизацияга топширган фуқароларга уларнинг бозор қийматига қараб 5 млн сўмдан 70 млн сўмгача пул ёки янги машина харидида ишлатиладиган ваучер бериш таклиф қилинмоқда.
Ваучер орқали автомобилни бошланғич тўловсиз ва 7 йилгача фоизсиз олиш мумкин бўлади. Бу Cobalt ишлаб чиқарилганидан қарийб икки баравар кам сотилаётган даврга тўғри келяпти.
Ўзбекистонда эски автомобилларни утилизация қилиш бўйича лойиҳа жамоатчилик эътирозларидан кейин қайта кўриб чиқилмоқда.
Баҳсли 30 БҲМлик экологик компенсация лойиҳадан чиқарилмоқда, унинг ўрнига эса эски машинасини топширган фуқароларга янги автомобилни бошланғич тўловсиз ва 7 йилгача фоизсиз бўлиб-бўлиб олиш имконини берувчи тизим таклиф қилиняпти.
Республикада қарийб 5 млн автотранспорт воситаси мавжуд бўлиб, уларнинг 100 мингтаси носоз ҳолатда экани айтилмоқда. Расмий изоҳга кўра, бундай транспорт воситалари шаҳарлардаги зарарли ташламаларнинг 63 фоизига сабаб бўлмоқда. Шу билан бирга, битта эски автомобиль утилизация қилинганда металл ва пластикдан ташқари 50 килограммгача хавфли қаттиқ чиқинди ҳам ажралиб чиқади.
Аввалги лойиҳада ишлаб чиқарилганига 30 йил ва ундан ошган автомобиль эгалари ҳар йили 30 БҲМ миқдорида экологик компенсация тўлаши назарда тутилган эди. Аммо жамоатчилик муҳокамалари ва эътирозлардан кейин ушбу банд лойиҳадан бутунлай чиқариб ташланмоқда.
Энди мажбурий тўлов ўрнига иқтисодий рағбатлантириш механизми таклиф қилиняпти. Унга кўра, эски ёки носоз автомобиллар махсус баҳоловчи корхоналар томонидан бозор қийматида баҳоланади. Автомобиль ҳаракатлана олмаса, мутахассислар уни жойига чиққан ҳолда кўрикдан ўтказиши мумкин бўлади.
Баҳоланган қиймат бўйича эгасига нақд пул ёки янги автомобиль харидида ишлатиладиган махсус ваучер берилади. Фуқаро ушбу ваучерни расмий дилерлардан янги автомобиль сотиб олишда бошланғич тўлов сифатида ишлатиши мумкин. Қолган сумма эса 2 йилдан 7 йилгача фоизсиз бўлиб-бўлиб тўланиши кўзда тутилмоқда.
Масалан, 165 млн сўмлик Cobalt харид қилинадиган бўлса, эски автомобиль 5 млн сўмга баҳоланган тақдирда ҳам фуқаро бошланғич тўлов қилмасдан машина олиши мумкин бўлади. Бунда қолган 160 млн сўм 7 йилга бўлиб берилса, ойлик тўлов қарийб 1,9 млн сўмни ташкил қилади.
Агар эски автомобиль яхшироқ сақланган бўлиб, 70 млн сўмга баҳоланса, янги Cobalt учун қолган сумма 95 млн сўм бўлади. Бу ҳолатда 7 йиллик муддатда ойлик тўлов қарийб 1,13 млн сўмга тушади.
Таклиф айнан Cobalt сотуви пасайган бир пайтга тўғри келмоқда
2026 йил январь–апрель ойларида Ўзбекистонда 29 923 та Cobalt сотилган. Ўтган йилнинг шу даврида бу кўрсаткич 42 504 тани ташкил қилган эди. Яъни модель сотуви бир йилда 12,6 мингтага ёки қарийб 30 фоизга камайган.
Январь–май ойларида эса Cobalt сотуви 35 245 донани ташкил қилиб, ўтган йилга нисбатан 35,4 фоизга қисқаргани айтилмоқда. Шу даврда мамлакатда 69 302 та Cobalt ишлаб чиқарилган. Яъни беш ойда ишлаб чиқарилган Cobalt’лар сони сотилганидан қарийб икки баробар кўп бўлган.
Шу фонда эски автомобиль эгаларига янги машинани, хусусан Cobalt’ни бошланғич тўловсиз ва 7 йилгача фоизсиз олиш имконини берувчи тизим фақат экологик ташаббус эмас, балки пасайиб бораётган автомобиль савдосини рағбатлантириш механизми сифатида ҳам кўринмоқда.
Расмий изоҳда ушбу тартиб эски ва носоз автомобилларнинг атроф-муҳитга зарарини камайтириш, автопаркни янгилаш ҳамда утилизация тизимини шакллантиришга хизмат қилиши айтилмоқда. Бироқ амалда бу таклиф эски машина эгалари ҳисобига янги автомобиль бозорига қўшимча талаб олиб кириши мумкин.
