Oʻzbekistondagi 16 ta bank “Zolotaya Korona” xizmatini vaqtincha toʻxtatdi

23–28-iyul kunlari Oʻzbekiston banklari “Zolotaya Korona” xalqaro pul oʻtkazmalari tizimi orqali pul yuborish va qabul qilishni vaqtincha toʻxtayotganini maʼlum qildi.

29-iyul holatiga koʻra, ochiq xabarlar asosida cheklov joriy qilgan banklar soni kamida 16 taga yetgan:

• Orient Finans Bank;
• ANORBANK;
• Trastbank;
• Oʻzsanoatqurilishbank — SQB;
• Poytaxt Bank;
• Biznesni rivojlantirish banki — BRB;
• Kapitalbank;
• Asakabank;
• Agrobank;
• Aloqabank;
• Mikrokreditbank;
• Turonbank;
• Asia Alliance Bank;
• mybank;
• InfinBank;
• Openbank.

Roʻyxat yakuniy boʻlmasligi mumkin. Ayrim banklar cheklovni rasmiy saytida emas, ijtimoiy tarmoqdagi sahifasi yoki mobil ilovasi orqali eʼlon qilgan.

Bundan tashqari, bank saytlaridagi “Zolotaya Korona” mahsulot sahifalari yangi cheklov joriy qilinganidan keyin ham ochiq qolishi mumkin. Shu sababli mahsulot sahifasining mavjudligi xizmat amalda ishlayotganini anglatmaydi.

Kapitalbank tizim orqali oʻtkazmalar 23-iyuldan toʻxtatilganini bildirgan. Asakabank boʻyicha xabar 24-iyul kuni eʼlon qilindi. Mikrokreditbank esa xizmat 25-iyuldan toʻxtatilganini 27-iyul kuni maʼlum qildi.

Keyinchalik Agrobank, Aloqabank, SQB, BRB, Turonbank va Asia Alliance Bank ham “Zolotaya Korona” orqali pul yuborish va qabul qilish vaqtincha ishlamasligini bildirdi.

Banklar cheklov sababini turlicha izohlamoqda

Mikrokreditbank va Aloqabank xizmatning toʻxtatilishini Yevropa Ittifoqining Rossiyaga qarshi 21-sanksiyalar paketi bilan bevosita bogʻladi. Aloqabank xabarida “Zolotaya Korona” operatori sanksiyalar roʻyxatiga kiritilgani qayd etilgan.

Agrobank, ANORBANK, Trastbank, Turonbank va InfinBank esa “texnik ishlar” yoki “texnik sabablar”ni koʻrsatgan. Boshqa banklarning ayrimlari sababni batafsil tushuntirmasdan, xizmat vaqtincha mavjud emasligini maʼlum qilgan.

Cheklovlar Yevropa Ittifoqi “Zolotaya Korona”ning operatori va asosiy hisob-kitob markazi RNKO “Platejnыy sentr”ni sanksiyalar roʻyxatiga kiritganidan keyin boshlandi.

Yevropa Ittifoqi sanksiyalari Oʻzbekistonda “Zolotaya Korona”dan foydalanishni avtomatik ravishda noqonuniy qilmaydi. Biroq transchegaraviy pul oʻtkazmalarida operator, hisob-kitob markazi, korrespondent banklar, valyuta konvertatsiyasi va xorijiy texnologik hamkorlar qatnashadi.

Asosiy operatorning sanksiyaga tushishi Oʻzbekiston banklari uchun xalqaro hisob-kitob va komplayens xavfini oshiradi. Natijada banklar huquqiy hamda texnik tekshiruvlar yakunlanguncha operatsiyalarni vaqtincha toʻxtatishi mumkin.

“Texnik ishlar” izohi cheklovlarning sanksiyalarga aloqasi yoʻqligini oʻz-oʻzidan isbotlamaydi. Chunki uzilishlar “Platejnыy sentr” Yevropa Ittifoqi roʻyxatiga kiritilganidan keyin va qisqa vaqt ichida koʻplab banklarda kuzatildi.

Bu “Zolotaya Korona” atrofida sanksiyalar sabab yuzaga kelayotgan birinchi uzilish emas.

AQSh Moliya vazirligining OFAC idorasi 2024-yil avgustda “Zolotaya Korona” ekotizimi bilan bogʻliq Centre of Financial Technologies Group — CFT guruhini sanksiyalar roʻyxatiga kiritgan edi. Shundan keyin Gruziya, Qozogʻiston va ayrim boshqa davlatlardagi banklar tizim orqali operatsiyalarni vaqtincha toʻxtatgan. Keyinchalik ularning bir qismi xizmatni qayta tiklagan.

Biroq 2024-yilda sanksiya “Zolotaya Korona” operatorining oʻziga emas, unga aloqador texnologik guruhga nisbatan qoʻllangan edi. 2026-yilda esa Yevropa Ittifoqi bevosita pul oʻtkazmalari operatori va hisob-kitob markazini roʻyxatga kiritdi. Shu sababli hozirgi cheklovlarning operatsion taʼsiri oldingi holatga qaraganda jiddiyroq boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston yoʻnalishi ochiq, lekin mahalliy tarmoq qisqarmoqda

29-iyul kuni “Zolotaya Korona”ning rasmiy sahifasida Rossiyadan pul yuborish mumkin boʻlgan toʻrtta davlat koʻrsatilgan:

• Xitoy;

• Oʻzbekiston;

• Qirgʻiziston;

• Turkiya.

Kompaniya ushbu roʻyxat oʻzgarishi mumkinligini alohida qayd etgan.

Demak, Oʻzbekiston yoʻnalishi “Zolotaya Korona” platformasida rasman saqlanib qolgan. Ammo Oʻzbekistondagi hamkor banklarning birin-ketin xizmatni toʻxtatishi pulni amalda olish yoki joʻnatish mumkin boʻlgan nuqtalar sonini kamaytirmoqda.

Nega bu Oʻzbekiston uchun muhim?

Oʻzbekiston iqtisodiyotida transchegaraviy pul oʻtkazmalarining oʻrni katta.

Markaziy bank maʼlumotiga koʻra, 2025-yilda xorijdan Oʻzbekistonga yuborilgan pul oʻtkazmalari 28 foizga yoki 4,1 mlrd dollarga oshib, 18,9 mlrd dollarga yetgan.

Shundan:

• 9,9 mlrd dollar yoki 52 foizi anʼanaviy xalqaro pul oʻtkazma tizimlari orqali;

• 8,6 mlrd dollar yoki 46 foizi bank kartalariga toʻgʻridan-toʻgʻri P2P oʻtkazmalari orqali;

• 397 mln dollar yoki 2 foizi bank oʻtkazmalari orqali kelib tushgan.

Oʻzbekistondan xorijga yuborilgan mablagʻlar esa 5 foizga kamayib, 2,7 mlrd dollarni tashkil etgan.

Markaziy bank bu statistikada “Zolotaya Korona”ning alohida ulushini koʻrsatmagan. Shuning uchun tizimdagi uzilish Oʻzbekistonga kelayotgan 18,9 mlrd dollarning aynan qancha qismiga taʼsir qilishini ochiq maʼlumotlar asosida hisoblashning imkoni yoʻq.

Shunga qaramay, Rossiya Oʻzbekiston fuqarolari uchun asosiy mehnat migratsiyasi yoʻnalishlaridan biri boʻlib qolmoqda. “Zolotaya Korona” esa hisob ochmasdan, tezkor va naqd shaklda pul yuborish imkoniyati tufayli migrantlar orasida keng foydalanilgan tizimlardan biri.

Banklar tarmogʻining qisqarishi ayrim mijozlarni boshqa xalqaro tizimlar, kartadan kartaga oʻtkazmalar yoki bank kanallariga oʻtishga majbur qilishi mumkin. Bu esa komissiya, ayirboshlash kursi, limit va pulni olish usuli boʻyicha yangi xarajatlarni yuzaga keltiradi.