Ўзбекистондаги 16 та банк “Золотая Корона” хизматини вақтинча тўхтатди

23–28-июль кунлари Ўзбекистон банклари “Золотая Корона” халқаро пул ўтказмалари тизими орқали пул юбориш ва қабул қилишни вақтинча тўхтаётганини маълум қилди.

29-июль ҳолатига кўра, очиқ хабарлар асосида чеклов жорий қилган банклар сони камида 16 тага етган:

• Orient Finans Bank;
• ANORBANK;
• Trastbank;
• Ўзсаноатқурилишбанк — SQB;
• Пойтахт Банк;
• Бизнесни ривожлантириш банки — BRB;
• Kapitalbank;
• Asakabank;
• Agrobank;
• Aloqabank;
• Mikrokreditbank;
• Turonbank;
• Asia Alliance Bank;
• mybank;
• InfinBank;
• Openbank.

Рўйхат якуний бўлмаслиги мумкин. Айрим банклар чекловни расмий сайтида эмас, ижтимоий тармоқдаги саҳифаси ёки мобил иловаси орқали эълон қилган.

Бундан ташқари, банк сайтларидаги “Золотая Корона” маҳсулот саҳифалари янги чеклов жорий қилинганидан кейин ҳам очиқ қолиши мумкин. Шу сабабли маҳсулот саҳифасининг мавжудлиги хизмат амалда ишлаётганини англатмайди.

Kapitalbank тизим орқали ўтказмалар 23-июлдан тўхтатилганини билдирган. Asakabank бўйича хабар 24-июль куни эълон қилинди. Mikrokreditbank эса хизмат 25-июлдан тўхтатилганини 27-июль куни маълум қилди.

Кейинчалик Agrobank, Aloqabank, SQB, BRB, Turonbank ва Asia Alliance Bank ҳам “Золотая Корона” орқали пул юбориш ва қабул қилиш вақтинча ишламаслигини билдирди.

Банклар чеклов сабабини турлича изоҳламоқда

Mikrokreditbank ва Aloqabank хизматнинг тўхтатилишини Европа Иттифоқининг Россияга қарши 21-санкциялар пакети билан бевосита боғлади. Aloqabank хабарида “Золотая Корона” оператори санкциялар рўйхатига киритилгани қайд этилган.

Agrobank, ANORBANK, Trastbank, Turonbank ва InfinBank эса “техник ишлар” ёки “техник сабаблар”ни кўрсатган. Бошқа банкларнинг айримлари сабабни батафсил тушунтирмасдан, хизмат вақтинча мавжуд эмаслигини маълум қилган.

Чекловлар Европа Иттифоқи “Золотая Корона”нинг оператори ва асосий ҳисоб-китоб маркази RNKO “Платежный центр”ни санкциялар рўйхатига киритганидан кейин бошланди.

Европа Иттифоқи санкциялари Ўзбекистонда “Золотая Корона”дан фойдаланишни автоматик равишда ноқонуний қилмайди. Бироқ трансчегаравий пул ўтказмаларида оператор, ҳисоб-китоб маркази, корреспондент банклар, валюта конвертацияси ва хорижий технологик ҳамкорлар қатнашади.

Асосий операторнинг санкцияга тушиши Ўзбекистон банклари учун халқаро ҳисоб-китоб ва комплаенс хавфини оширади. Натижада банклар ҳуқуқий ҳамда техник текширувлар якунлангунча операцияларни вақтинча тўхтатиши мумкин.

“Техник ишлар” изоҳи чекловларнинг санкцияларга алоқаси йўқлигини ўз-ўзидан исботламайди. Чунки узилишлар “Платежный центр” Европа Иттифоқи рўйхатига киритилганидан кейин ва қисқа вақт ичида кўплаб банкларда кузатилди.

Бу “Zolotaya Korona” атрофида санкциялар сабаб юзага келаётган биринчи узилиш эмас.

АҚШ Молия вазирлигининг OFAC идораси 2024-йил августда “Золотая Корона” экотизими билан боғлиқ Centre of Financial Technologies Group — CFT гуруҳини санкциялар рўйхатига киритган эди. Шундан кейин Грузия, Қозоғистон ва айрим бошқа давлатлардаги банклар тизим орқали операцияларни вақтинча тўхтатган. Кейинчалик уларнинг бир қисми хизматни қайта тиклаган.

Бироқ 2024-йилда санкция “Золотая Корона” операторининг ўзига эмас, унга алоқадор технологик гуруҳга нисбатан қўлланган эди. 2026-йилда эса Европа Иттифоқи бевосита пул ўтказмалари оператори ва ҳисоб-китоб марказини рўйхатга киритди. Шу сабабли ҳозирги чекловларнинг операцион таъсири олдинги ҳолатга қараганда жиддийроқ бўлиши мумкин.

Ўзбекистон йўналиши очиқ, лекин маҳаллий тармоқ қисқармоқда

29-июл куни “Золотая Корона”нинг расмий саҳифасида Россиядан пул юбориш мумкин бўлган тўртта давлат кўрсатилган:

• Хитой;

• Ўзбекистон;

• Қирғизистон;

• Туркия.

Компания ушбу рўйхат ўзгариши мумкинлигини алоҳида қайд этган.

Демак, Ўзбекистон йўналиши “Золотая Корона” платформасида расман сақланиб қолган. Аммо Ўзбекистондаги ҳамкор банкларнинг бирин-кетин хизматни тўхтатиши пулни амалда олиш ёки жўнатиш мумкин бўлган нуқталар сонини камайтирмоқда.

Нега бу Ўзбекистон учун муҳим?

Ўзбекистон иқтисодиётида трансчегаравий пул ўтказмаларининг ўрни катта.

Марказий банк маълумотига кўра, 2025-йилда хориждан Ўзбекистонга юборилган пул ўтказмалари 28 фоизга ёки 4,1 млрд долларга ошиб, 18,9 млрд долларга етган.

Шундан:

• 9,9 млрд доллар ёки 52 фоизи анъанавий халқаро пул ўтказма тизимлари орқали;

• 8,6 млрд доллар ёки 46 фоизи банк карталарига тўғридан-тўғри P2P ўтказмалари орқали;

• 397 млн доллар ёки 2 фоизи банк ўтказмалари орқали келиб тушган.

Ўзбекистондан хорижга юборилган маблағлар эса 5 фоизга камайиб, 2,7 млрд долларни ташкил этган.

Марказий банк бу статистикада “Золотая Корона”нинг алоҳида улушини кўрсатмаган. Шунинг учун тизимдаги узилиш Ўзбекистонга келаётган 18,9 млрд долларнинг айнан қанча қисмига таъсир қилишини очиқ маълумотлар асосида ҳисоблашнинг имкони йўқ.

Шунга қарамай, Россия Ўзбекистон фуқаролари учун асосий меҳнат миграцияси йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда. “Золотая Корона” эса ҳисоб очмасдан, тезкор ва нақд шаклда пул юбориш имконияти туфайли мигрантлар орасида кенг фойдаланилган тизимлардан бири.

Банклар тармоғининг қисқариши айрим мижозларни бошқа халқаро тизимлар, картадан картага ўтказмалар ёки банк каналларига ўтишга мажбур қилиши мумкин. Бу эса комиссия, айирбошлаш курси, лимит ва пулни олиш усули бўйича янги харажатларни юзага келтиради.