Oʻzbekistonda aholi jon boshiga YaIM yil yakunida 4,7 ming dollarga yetishi kutilmoqda — prognoz

2026 yil yanvar–iyun oylarida Oʻzbekiston yalpi ichki mahsuloti joriy narxlarda 1 072,7 trln soʻmga yetdi. Oʻtgan yilning mos davriga nisbatan iqtisodiyot real hisobda 8,5% oʻsdi. Aholi jon boshiga YaIM esa 27,95 mln soʻmni tashkil etib, real hisobda 6,6% ga oshdi. Bu 2022 yildan buyon birinchi yarim yillikdagi eng yuqori real oʻsish boʻldi. 

Umumiy iqtisodiy oʻsish bilan aholi jon boshiga koʻrsatkich orasidagi 1,9 foiz punktlik farq aholi sonining ham oshib borayotgani bilan bogʻliq. Yaʼni iqtisodiyot 8,5% kengaygan boʻlsa-da, uni aholi soniga boʻlganda real oʻsish 6,6% ni tashkil qilgan.

Taqqoslash uchun, 2025 yil yakunida Oʻzbekistonda aholi jon boshiga YaIM 48,8 mln soʻm boʻlgan. 2024 yilda bu koʻrsatkich 41,3 mln soʻm, 2023 yilda 34,7 mln soʻm, 2022 yilda 29,2 mln soʻm, 2021 yilda 24,7 mln soʻm va 2020 yilda 20,6 mln soʻmni tashkil etgan. 

Shu tariqa, 2020–2025 yillarda aholi jon boshiga YaIM nominal hisobda 2,4 baravarga yaqin oshgan. Agar 2026 yil yakunida koʻrsatkich 57 mln soʻmga yetsa, 2020 yilga nisbatan oʻsish qariyb 2,8 baravarni tashkil qiladi.

Biroq nominal oʻsishning barchasini aholining real farovonligi oshishi sifatida talqin qilish mumkin emas. Chunki soʻmdagi YaIM hajmiga iqtisodiyotning real oʻsishidan tashqari narxlar va inflyatsiya ham taʼsir qiladi. Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2025 yilda aholi jon boshiga YaIM real hisobda 5,7% oʻsgan boʻlsa, 2026 yilning birinchi yarmida real oʻsish 6,6% ni tashkil etdi. 

Dollarda qancha boʻladi?

Dollar hisobidagi koʻrsatkich qaysi kurs qoʻllanishiga qarab sezilarli farq qiladi.

2026 yil boshidan sentabr boshigacha dollar kursi oʻrtacha 12 061 soʻm atrofida shakllangan. Shu kurs yil oxirigacha keskin oʻzgarmasa, 57 mln soʻmlik aholi jon boshiga YaIM qariyb 4,73 ming dollarni tashkil qiladi. 2026 yilda hozirgacha dollar kursining eng yuqori darajasi 12 320 soʻm, eng pasti esa 11 765 soʻm atrofida qayd etilgan.

7 sentabr holatidagi Markaziy bank rasmiy kursi esa 1 dollar uchun 11 785,30 soʻmni tashkil etmoqda. Faqat shu kurs bilan hisoblanganda 57 mln soʻm qariyb 4,84 ming dollarga teng boʻladi. 

Biroq yillik YaIMning dollar ekvivalentini hisoblashda bir kunlik kurs emas, yil davomida shakllangan oʻrtacha kurs muhimroq hisoblanadi.

Hukumatning avvalgi makroiqtisodiy hisob-kitoblarida esa 2026 yil uchun dollar kursi oʻrtacha 13 725 soʻm boʻlishi prognoz qilingan. Shu kurs bilan 57 mln soʻmlik aholi jon boshiga YaIM qariyb 4,15 ming dollarni tashkil qiladi. 

Amaldagi vaziyat esa hukumatning avvalgi kurs prognozidan sezilarli farq qilmoqda. Yilning dastlabki sakkiz oyida dollar oʻrtacha 12,1 ming soʻm atrofida boʻlib, sentabr boshida 11,8 ming soʻmgacha tushgan. Shuning uchun kurs yilning qolgan qismida keskin koʻtarilmasa, 2026 yil yakunidagi aholi jon boshiga YaIMning dollar ekvivalenti hukumat prognozi asosidagi 4,15 ming dollardan yuqori chiqishi mumkin. 

57 mln soʻmlik prognoz qanday hisoblandi?

57 mln soʻmlik koʻrsatkich rasmiy hukumat yoki Milliy statistika qoʻmitasi prognozi emas. Hisob-kitob 2026 yilning birinchi yarmidagi natija va oldingi yilning birinchi yarim yillikdan toʻliq yilga oʻtish dinamikasi asosida shakllantirilgan.

2025 yil yakunida aholi jon boshiga YaIM 48,8 mln soʻmni tashkil etgan. 2026 yilning birinchi yarmida esa koʻrsatkich oʻtgan yilning mos davriga nisbatan nominal va real hisobda yuqoriroq boʻlib turibdi. Shu dinamika ikkinchi yarim yillikda ham davom etsa, yil yakunida aholi jon boshiga YaIM 57 mln soʻm atrofida shakllanishi mumkin.

Iqtisodiy oʻsishga hozircha eng katta hissa sanoat va xizmatlar tomonidan qoʻshilmoqda. 2026 yilning birinchi yarmida xizmatlar yalpi qoʻshilgan qiymatning 50,8%ini, sanoat 26,5%ini, qishloq, oʻrmon va baliqchilik xoʻjaligi 15%ini, qurilish esa 7,7%ini shakllantirdi. Axborot va aloqa xizmatlari 23,2%, tashish va saqlash 15,8%, savdo 15%, qurilish esa 13,7% oʻsdi. 

Aholi jon boshiga YaIM aholining bevosita daromadini anglatmaydi. Ushbu koʻrsatkich mamlakatda yaratilgan jami yalpi ichki mahsulotni oʻrtacha yillik aholi soniga boʻlish orqali hisoblanadi. Shu sababli 57 mln soʻmlik koʻrsatkichni bir kishining yillik daromadi yoki ish haqi sifatida talqin qilish notoʻgʻri.