Oʻzbekiston banklari besh oyda rekord darajadagi 8,5 trln soʻm sof foyda oldi

Oʻzbekiston tijorat banklari 2026 yilning yanvar–may oylarida jami 8,46 trln soʻm sof foyda oldi. Bu 2025 yilning shu davridagi natijadan 3,39 trln soʻm yoki 66,7 foiz koʻproqdir.

Bank tizimining yanvar–may oylaridagi sof foydasi:

• 2022 yilda — 3,44 trln soʻm;
• 2023 yilda — 4,83 trln soʻm;
• 2024 yilda — 4,19 trln soʻm;
• 2025 yilda — 5,08 trln soʻm;
• 2026 yilda — 8,46 trln soʻmni tashkil etgan.

Shu tariqa, banklarning joriy yilgi foydasi 2024 yilning mos davridagiga nisbatan ikki baravar, 2022 yildagiga nisbatan esa qariyb 2,5 baravar yuqori boʻldi.

Foydaning uchdan ikki qismi 12 ta yirik bank hissasiga toʻgʻri keldi

Foydaning asosiy qismi aktivlari 30 trln soʻmdan yuqori boʻlgan banklarda shakllangan. Mazkur guruhga kiruvchi 12 ta bank yanvar–may oylarida jami 5,62 trln soʻm sof foyda olgan.

Bu butun bank tizimi foydasining 66,4 foiziga teng.

2025 yilning mos davrida ushbu guruhdagi banklarning foydasi 2,56 trln soʻmni tashkil etgan edi. Bir yil ichida koʻrsatkich 3,06 trln soʻmga yoki qariyb 2,2 baravarga oshgan.

Biroq bunda guruh tarkibi ham oʻzgarganini hisobga olish lozim. Aktivlari 30 trln soʻmdan yuqori banklar soni bir yil ichida 9 tadan 12 taga koʻpaygan. Shuning uchun guruh foydasining oʻsishi nafaqat ayrim banklar daromadliligi yaxshilangani, balki yana uchta bank ushbu toifaga oʻtgani bilan ham bogʻliq.

Aktivlari 10–30 trln soʻm boʻlgan 10 ta bankning jami sof foydasi 2,34 trln soʻmni tashkil etdi. Natijada aktivlari 10 trln soʻmdan yuqori boʻlgan 22 ta bank tizimdagi jami foydaning qariyb 94 foizini olgan.

Aktivlari 3–10 trln soʻm boʻlgan yettita bank 478 mlrd soʻm foyda koʻrgan.

Eng kichik banklar guruhida ham natija yaxshilangan. Aktivlari 3 trln soʻmdan kam boʻlgan banklar 2025 yilning besh oyida jami 89 mlrd soʻm zarar koʻrgan boʻlsa, joriy yilda 21 mlrd soʻm sof foydaga chiqqan.

Foyda aktivlar va kreditlardan ancha tez oʻsmoqda

Banklarning sof foydasi ularning asosiy balans koʻrsatkichlariga nisbatan ancha tez oshgan.

2025 yil 1 iyundan 2026 yil 1 iyungacha:

• bank tizimi aktivlari 18,6 foizga oshib, 984,4 trln soʻmga;
• kredit portfeli 12 foizga oshib, 636 trln soʻmga;
• bank kapitali qariyb 20 foizga oshib, 145,5 trln soʻmga yetgan.

Sof foyda esa ayni davrda 66,7 foizga koʻpaygan.

Demak, foydaning oʻsishi faqat bank balanslari kengaygani bilan izohlanmaydi. Banklar mavjud aktiv va kapitalning har bir soʻmidan oldingiga nisbatan koʻproq daromad ola boshlagan.

Banklar rentabelligi ham oshdi

Bank tizimida aktivlar rentabelligi — ROA 2025 yil 1 iyundagi 1,9 foizdan 2026 yilning shu sanasida 2,4 foizga koʻtarilgan.

Kapital rentabelligi — ROE esa 10,3 foizdan 14,5 foizga yetgan.

ROA bank aktivlarining daromad keltirish samaradorligini, ROE esa aksiyadorlar kiritgan kapitalga nisbatan qancha foyda olinayotganini koʻrsatadi.

Eng yuqori rentabellik aktivlari 10–30 trln soʻm boʻlgan banklarda qayd etilgan. Ushbu guruhda:

• ROA — 4,4 foiz;
• ROE — 24,1 foizni tashkil etgan.

Aktivlari 30 trln soʻmdan yuqori yirik banklarda ROA 2 foiz, ROE esa 12,4 foiz boʻlgan. Yaʼni yirik banklar mutlaq summada eng koʻp foyda olgan boʻlsa-da, aktiv va kapitalga nisbatan rentabellik boʻyicha oʻrta-yirik banklar yuqoriroq natija koʻrsatgan.

Banklar soni kamaygan, foyda esa keskin oshgan

2025 yil 1 iyun holatiga Oʻzbekistonda 36 ta tijorat banki faoliyat yuritgan boʻlsa, 2026 yilning shu sanasida ularning soni 34 tani tashkil etgan.

Shunga qaramay, bank tizimining jami foydasi 66,7 foizga oshgan. Bu foydaning kamroq banklar oʻrtasida shakllanayotganini va uning asosiy qismi yirik hamda oʻrta banklarda jamlanayotganini koʻrsatadi.

Depozitlar kreditlardan tezroq koʻpaymoqda

Banklarning jami depozitlari bir yil ichida 345,6 trln soʻmdan 460,6 trln soʻmga yetgan. Oʻsish 115 trln soʻm yoki 33,3 foizni tashkil etgan.

Kredit portfeli esa shu davrda 12 foizga oshgan.

Natijada kreditlarning depozitlarga nisbati 164 foizdan 138 foizga pasaygan. Bu banklarning kreditlashda depozitlar va boshqa ichki resurslarga koʻproq tayanayotganini koʻrsatadi.

Biroq depozitlarning keskin oshishi avtomatik ravishda yuqori foyda degani emas. Chunki banklar jalb qilingan mablagʻlar uchun foiz toʻlaydi. Foydaga kredit va depozit stavkalari oʻrtasidagi farq, yaʼni foiz marjasi ham taʼsir qiladi.

Qimmatli qogʻozlarga investitsiyalar 76 foizga oshgan

Banklar balansidagi investitsiyalar va qimmatli qogʻozlar hajmi bir yil ichida 70,8 trln soʻmdan 124,9 trln soʻmga yetgan.

Oʻsish qariyb 54 trln soʻm yoki 76 foizni tashkil etgan.

Bu banklar daromadlarini faqat kreditlash hisobidan emas, davlat va korporativ qimmatli qogʻozlar hamda boshqa moliyaviy instrumentlar orqali ham shakllantirayotganini koʻrsatishi mumkin.

Shu bilan birga, Markaziy bankning umumiy statistikasi foydaning aynan qancha qismi kreditlar, qimmatli qogʻozlar, komissiyalar yoki valyuta operatsiyalari hisobidan olinganini koʻrsatmaydi. Buni aniqlash uchun banklarning batafsil daromad va xarajatlar hisobotlarini alohida tahlil qilish talab etiladi.

Rekord nominal koʻrsatkichda qayd etilgan

2026 yilning besh oyida qayd etilgan 8,46 trln soʻmlik foyda nominal summadagi natija hisoblanadi, yaʼni inflyatsiya taʼsiridan tozalanmagan.

Shunga qaramay, banklarning ROA va ROE koʻrsatkichlari ham oshgani foyda oʻsishi faqat narxlarning koʻtarilishi bilan bogʻliq emasligini koʻrsatadi.

Biroq yuqori foydaning barqarorligini baholashda kreditlar sifati, muammoli qarzlar, ehtimoliy yoʻqotishlar uchun yaratilgan zaxiralar va bir martalik daromadlarni ham hisobga olish kerak.

2026 yil 1 iyun holatiga bank tizimidagi muammoli kreditlar hajmi 23,6 trln soʻmni, ularning jami kreditlardagi ulushi esa 3,7 foizni tashkil etgan.

Hozirgi natijalar saqlanib qolsa, 2026 yil bank tizimi uchun sof foyda boʻyicha yangi rekord yilga aylanishi mumkin. Biroq besh oylik koʻrsatkichni toʻgʻridan-toʻgʻri 12 oyga koʻpaytirish toʻgʻri boʻlmaydi. Yil yakunidagi natijaga kreditlar boʻyicha zaxiralar, foiz stavkalari, valyuta kursi va banklarning xarajatlari ham taʼsir qiladi.