Fitch 7 ta davlat banki reyting prognozini “ijobiy”ga oʻzgartirdi

Fitch Ratings 8 iyun kuni Oʻzbekistondagi davlat ulushi mavjud 7 ta bank boʻyicha reyting harakatlarini eʼlon qildi. Agentlik ushbu banklarning prognozini “barqaror”dan “ijobiy”ga oʻzgartirgan.

Biroq ularning uzoq muddatli xorijiy va milliy valyutadagi emitent defolt reytinglari hamda hukumat tomonidan qoʻllab-quvvatlash reytinglarini oʻzgarishsiz tasdiqlagan.

Prognozi “ijobiy”ga oʻzgartirilgan banklar qatorida Oʻzbekiston Milliy banki, Agrobank, Xalq banki, Biznesni rivojlantirish banki, Aloqabank, Mikrokreditbank va Turonbank bor.

Fitch maʼlumotlariga koʻra, Milliy bank, Agrobank, Xalq banki, Biznesni rivojlantirish banki, Aloqabank va Mikrokreditbankning uzoq muddatli reytinglari “BB”, hukumat tomonidan qoʻllab-quvvatlash reytinglari esa “bb” darajasida tasdiqlangan. Turonbankning uzoq muddatli reytinglari “BB-”, hukumat tomonidan qoʻllab-quvvatlash reytingi esa “bb-” darajasida qoldirilgan.

Agentlikning qayd etishicha, banklarning Viability Rating, yaʼni mustaqil moliyaviy barqarorlik reytinglariga bu qaror taʼsir qilmagan. Boshqacha aytganda, Fitch bu safar banklarning ichki moliyaviy holati yoki mustaqil kredit profili boʻyicha alohida yaxshilanishni emas, balki davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash imkoniyatlari kuchayganini hisobga olgan.

Qaror Oʻzbekiston suveren reytingi bilan bogʻliq

Fitch’ning ushbu qarori 3 iyun kuni Oʻzbekiston suveren reytingi boʻyicha qabul qilingan qarordan keyin eʼlon qilindi. Oʻshanda agentlik Oʻzbekistonning reyting prognozini “barqaror”dan “ijobiy”ga oʻzgartirgandi.

Shundan kelib chiqib, davlat banklari boʻyicha prognoz ham yaxshilangan. Chunki Fitch bu banklarning reytinglarini Oʻzbekiston suveren reytingi bilan bevosita bogʻliq deb baholaydi.

Agentlik fikricha, Oʻzbekiston hukumatining davlat banklarini qoʻllab-quvvatlash imkoniyati yaxshilangan. Bu esa davlat banklari reyting prognoziga ijobiy taʼsir qilgan.

Davlat qoʻllovi asosiy omil boʻlib qolmoqda

Fitch Milliy bank, Agrobank, Xalq banki, Biznesni rivojlantirish banki, Aloqabank va Mikrokreditbank reytinglarini Oʻzbekiston suveren reytingi bilan tenglashtirgan.

Bunda banklarning aksariyat qismi davlatga tegishli ekani, ularga avval ham kapital va moliyalashtirish boʻyicha davlat koʻmagi koʻrsatilgani, shuningdek, ularning iqtisodiyotdagi siyosiy va ijtimoiy roli inobatga olingan.

Xususan, Milliy bank va Agrobank strategik tarmoqlarni moliyalashtiruvchi muhim banklar sifatida koʻrilgan. Xalq banki, Biznesni rivojlantirish banki, Aloqabank va Mikrokreditbank esa ustuvor ijtimoiy dasturlar va davlat siyosati bilan bogʻliq yoʻnalishlarda faol ishtirok etadi.

Milliy bank boʻyicha alohida omil sifatida uning bank tizimidagi yuqori tizimli ahamiyati qayd etilgan.

Turonbank nega bir pogʻona past baholangan?

Turonbank reytingi Oʻzbekiston suveren reytingidan bir pogʻona past baholangan. Fitch buni bankning tizim uchun nisbatan kichik ahamiyatga ega ekani bilan izohlaydi.

Agentlikka koʻra, Turonbankning aniq belgilangan siyosiy yoki strategik roli yoʻq. Shuningdek, bankka koʻrsatilgan kapital qoʻllab-quvvatlovi hajmi siyosiy vazifaga ega yirik davlat banklariga nisbatan pastroq boʻlgan.

Shu sababli Turonbank reytingi “BB-” darajasida qoldirilgan.

Aloqabank va Turonbank xususiylashtirilishi yaqin orada kutilmaydi

Fitch Aloqabank va Turonbank boʻyicha davlat qoʻllovi omilini saqlab qolgan. Garchi hukumat ushbu banklardagi nazorat paketlarini 2030 yil oxirigacha xorijiy strategik investorlarga sotishni rejalashtirgan boʻlsa-da, agentlik bu jarayon yaqin muddatda amalga oshishini kutmayapti.

Fitch fikricha, ushbu banklarni xususiylashtirish yirikroq banklar muvaffaqiyatli sotilganidan keyingina real koʻrinish olishi mumkin. Agentlik bunday jarayon 2027 yildan oldin boshlanishini kutmaydi.

Bundan tashqari, banklarni sotishdan oldin ularning biznes modelini keng koʻlamda transformatsiya qilish talab etiladi. Fitch bu jarayon kamida bir necha yil davom etishini prognoz qilmoqda.

Aloqabank boʻyicha xususiylashtirish ehtimoli pastroq baholangan

Aloqabank boʻyicha Fitch alohida izoh bergan. Agentlikka koʻra, bank 2025 yilda yangi siyosiy rolni qabul qilgani sababli uning xususiylashtirilish ehtimoli yanada kamaygan.

Fitch hatto Aloqabank boʻyicha xususiylashtirish rejalari yakunda bekor qilinishi mumkinligini ham istisno qilmayapti.

Shu sababli agentlik Aloqabank va Turonbank davlat nazoratida qolayotgan davrda hukumat qoʻllovi mavjud boʻlishini kutmoqda.

Reytinglar qachon oshishi yoki tushishi mumkin?

Agentlik reytinglarning kelgusida oshishi yoki pasayishi Oʻzbekiston suveren reytingidagi oʻzgarishlarga bevosita bogʻliq boʻlishini bildirgan. Agar Oʻzbekiston reytingi oshirilsa va hukumatning banklarni qoʻllab-quvvatlashga tayyorligi kuchli saqlanib qolsa, mazkur banklarning reytinglari ham oshirilishi mumkin.

Mikrokreditbank boʻyicha esa reyting oshishi uchun qoʻshimcha shart ham bor. Fitch fikricha, bankning qolgan eski aktiv sifati bilan bogʻliq xatarlarini tozalash uchun davlat kapital qoʻllab-quvvatlovi yetarli darajada davom etishi kerak.

Aksincha, Oʻzbekiston suveren reytingi pasaytirilsa, ushbu banklarning reytinglari ham tushirilishi mumkin. Shuningdek, hukumatning banklarni qoʻllab-quvvatlash imkoniyati yoki bunga tayyorligi zaiflashsa, masalan, banklarning siyosiy roli kamaygan, kapital qoʻllab-quvvatlovi kechikkan yoki aktiv sifati muammolarini qoplash uchun yetarli koʻmak berilmagan taqdirda ham reytinglarga salbiy taʼsir boʻlishi mumkin.

Aloqabank va Turonbank boʻyicha alohida xatar sifatida xususiylashtirish jarayonining tezlashishi koʻrsatilgan. Agar hukumat ushbu banklarni sotish rejasini jadallashtirsa va natijada ularning davlat bilan aloqasi zaiflashsa, Fitch reytinglarni pasaytirishi mumkin.

ESG omillari boʻyicha Fitch barcha 7 bankka boshqaruv tuzilmasi yoʻnalishida “4” ball bergan. Agentlik buni davlat organlarining banklar boshqaruvi, biznes modeli va strategiyasidagi yuqori ishtiroki bilan izohlaydi. Fitch fikricha, bunday omil banklarning kredit profiliga salbiy taʼsir koʻrsatadi va boshqa omillar bilan birga reyting bahosida ahamiyatga ega.

Agrobank boʻyicha atrof-muhit va ijtimoiy taʼsirga bogʻliq ESG koʻrsatkichi “3” darajasida baholangan. Bu bankning qishloq xoʻjaligi sektoriga subsidiyalangan kreditlar berishdagi roli bilan bogʻliq. Xalq banki va Mikrokreditbankda esa inson huquqlari, jamoatchilik bilan munosabatlar, xizmatlardan foydalanish imkoniyati va arzonligi boʻyicha ESG koʻrsatkichi “3” darajasida belgilangan. Fitch buni ushbu banklarning kam daromadli fuqarolarni qoʻllab-quvvatlash, kambagʻallikni qisqartirish va tadbirkorlikni rivojlantirishga qaratilgan ijtimoiy kreditlashdagi roli bilan izohlaydi.