Fitch 7 та давлат банки рейтинг прогнозини “ижобий”га ўзгартирди

Fitch Ratings 8 июнь куни Ўзбекистондаги давлат улуши мавжуд 7 та банк бўйича рейтинг ҳаракатларини эълон қилди. Агентлик ушбу банкларнинг прогнозини “барқарор”дан “ижобий”га ўзгартирган.

Бироқ уларнинг узоқ муддатли хорижий ва миллий валютадаги эмитент дефолт рейтинглари ҳамда ҳукумат томонидан қўллаб-қувватлаш рейтингларини ўзгаришсиз тасдиқлаган.

Прогнози “ижобий”га ўзгартирилган банклар қаторида Ўзбекистон Миллий банки, Агробанк, Халқ банки, Бизнесни ривожлантириш банки, Алоқабанк, Микрокредитбанк ва Туронбанк бор.

Fitch маълумотларига кўра, Миллий банк, Агробанк, Халқ банки, Бизнесни ривожлантириш банки, Алоқабанк ва Микрокредитбанкнинг узоқ муддатли рейтинглари “BB”, ҳукумат томонидан қўллаб-қувватлаш рейтинглари эса “bb” даражасида тасдиқланган. Туронбанкнинг узоқ муддатли рейтинглари “BB-”, ҳукумат томонидан қўллаб-қувватлаш рейтинги эса “bb-” даражасида қолдирилган.

Агентликнинг қайд этишича, банкларнинг Viability Rating, яъни мустақил молиявий барқарорлик рейтингларига бу қарор таъсир қилмаган. Бошқача айтганда, Fitch бу сафар банкларнинг ички молиявий ҳолати ёки мустақил кредит профили бўйича алоҳида яхшиланишни эмас, балки давлат томонидан қўллаб-қувватлаш имкониятлари кучайганини ҳисобга олган.

Қарор Ўзбекистон суверен рейтинги билан боғлиқ

Fitch’нинг ушбу қарори 3 июнь куни Ўзбекистон суверен рейтинги бўйича қабул қилинган қарордан кейин эълон қилинди. Ўшанда агентлик Ўзбекистоннинг рейтинг прогнозини “барқарор”дан “ижобий”га ўзгартирганди.

Шундан келиб чиқиб, давлат банклари бўйича прогноз ҳам яхшиланган. Чунки Fitch бу банкларнинг рейтингларини Ўзбекистон суверен рейтинги билан бевосита боғлиқ деб баҳолайди.

Агентлик фикрича, Ўзбекистон ҳукуматининг давлат банкларини қўллаб-қувватлаш имконияти яхшиланган. Бу эса давлат банклари рейтинг прогнозига ижобий таъсир қилган.

Давлат қўллови асосий омил бўлиб қолмоқда

Fitch Миллий банк, Агробанк, Халқ банки, Бизнесни ривожлантириш банки, Алоқабанк ва Микрокредитбанк рейтингларини Ўзбекистон суверен рейтинги билан тенглаштирган.

Бунда банкларнинг аксарият қисми давлатга тегишли экани, уларга аввал ҳам капитал ва молиялаштириш бўйича давлат кўмаги кўрсатилгани, шунингдек, уларнинг иқтисодиётдаги сиёсий ва ижтимоий роли инобатга олинган.

Хусусан, Миллий банк ва Агробанк стратегик тармоқларни молиялаштирувчи муҳим банклар сифатида кўрилган. Халқ банки, Бизнесни ривожлантириш банки, Алоқабанк ва Микрокредитбанк эса устувор ижтимоий дастурлар ва давлат сиёсати билан боғлиқ йўналишларда фаол иштирок этади.

Миллий банк бўйича алоҳида омил сифатида унинг банк тизимидаги юқори тизимли аҳамияти қайд этилган.

Туронбанк нега бир поғона паст баҳоланган?

Туронбанк рейтинги Ўзбекистон суверен рейтингидан бир поғона паст баҳоланган. Fitch буни банкнинг тизим учун нисбатан кичик аҳамиятга эга экани билан изоҳлайди.

Агентликка кўра, Туронбанкнинг аниқ белгиланган сиёсий ёки стратегик роли йўқ. Шунингдек, банкка кўрсатилган капитал қўллаб-қувватлови ҳажми сиёсий вазифага эга йирик давлат банкларига нисбатан пастроқ бўлган.

Шу сабабли Туронбанк рейтинги “BB-” даражасида қолдирилган.

Алоқабанк ва Туронбанк хусусийлаштирилиши яқин орада кутилмайди

Fitch Алоқабанк ва Туронбанк бўйича давлат қўллови омилини сақлаб қолган. Гарчи ҳукумат ушбу банклардаги назорат пакетларини 2030 йил охиригача хорижий стратегик инвесторларга сотишни режалаштирган бўлса-да, агентлик бу жараён яқин муддатда амалга ошишини кутмаяпти.

Fitch фикрича, ушбу банкларни хусусийлаштириш йирикроқ банклар муваффақиятли сотилганидан кейингина реал кўриниш олиши мумкин. Агентлик бундай жараён 2027 йилдан олдин бошланишини кутмайди.

Бундан ташқари, банкларни сотишдан олдин уларнинг бизнес моделини кенг кўламда трансформация қилиш талаб этилади. Fitch бу жараён камида бир неча йил давом этишини прогноз қилмоқда.

Алоқабанк бўйича хусусийлаштириш эҳтимоли пастроқ баҳоланган

Алоқабанк бўйича Fitch алоҳида изоҳ берган. Агентликка кўра, банк 2025 йилда янги сиёсий ролни қабул қилгани сабабли унинг хусусийлаштирилиш эҳтимоли янада камайган.

Fitch ҳатто Алоқабанк бўйича хусусийлаштириш режалари якунда бекор қилиниши мумкинлигини ҳам истисно қилмаяпти.

Шу сабабли агентлик Алоқабанк ва Туронбанк давлат назоратида қолаётган даврда ҳукумат қўллови мавжуд бўлишини кутмоқда.

Рейтинглар қачон ошиши ёки тушиши мумкин?

Агентлик рейтингларнинг келгусида ошиши ёки пасайиши Ўзбекистон суверен рейтингидаги ўзгаришларга бевосита боғлиқ бўлишини билдирган. Агар Ўзбекистон рейтинги оширилса ва ҳукуматнинг банкларни қўллаб-қувватлашга тайёрлиги кучли сақланиб қолса, мазкур банкларнинг рейтинглари ҳам оширилиши мумкин.

Микрокредитбанк бўйича эса рейтинг ошиши учун қўшимча шарт ҳам бор. Fitch фикрича, банкнинг қолган эски актив сифати билан боғлиқ хатарларини тозалаш учун давлат капитал қўллаб-қувватлови етарли даражада давом этиши керак.

Аксинча, Ўзбекистон суверен рейтинги пасайтирилса, ушбу банкларнинг рейтинглари ҳам туширилиши мумкин. Шунингдек, ҳукуматнинг банкларни қўллаб-қувватлаш имконияти ёки бунга тайёрлиги заифлашса, масалан, банкларнинг сиёсий роли камайган, капитал қўллаб-қувватлови кечиккан ёки актив сифати муаммоларини қоплаш учун етарли кўмак берилмаган тақдирда ҳам рейтингларга салбий таъсир бўлиши мумкин.

Алоқабанк ва Туронбанк бўйича алоҳида хатар сифатида хусусийлаштириш жараёнининг тезлашиши кўрсатилган. Агар ҳукумат ушбу банкларни сотиш режасини жадаллаштирса ва натижада уларнинг давлат билан алоқаси заифлашса, Fitch рейтингларни пасайтириши мумкин.

ESG омиллари бўйича Fitch барча 7 банкка бошқарув тузилмаси йўналишида “4” балл берган. Агентлик буни давлат органларининг банклар бошқаруви, бизнес модели ва стратегиясидаги юқори иштироки билан изоҳлайди. Fitch фикрича, бундай омил банкларнинг кредит профилига салбий таъсир кўрсатади ва бошқа омиллар билан бирга рейтинг баҳосида аҳамиятга эга.

Агробанк бўйича атроф-муҳит ва ижтимоий таъсирга боғлиқ ESG кўрсаткичи “3” даражасида баҳоланган. Бу банкнинг қишлоқ хўжалиги секторига субсидияланган кредитлар беришдаги роли билан боғлиқ. Халқ банки ва Микрокредитбанкда эса инсон ҳуқуқлари, жамоатчилик билан муносабатлар, хизматлардан фойдаланиш имконияти ва арзонлиги бўйича ESG кўрсаткичи “3” даражасида белгиланган. Fitch буни ушбу банкларнинг кам даромадли фуқароларни қўллаб-қувватлаш, камбағалликни қисқартириш ва тадбиркорликни ривожлантиришга қаратилган ижтимоий кредитлашдаги роли билан изоҳлайди.