Давлатга беғараз берилиши айтилган Hilton қандай қилиб Ортиқхўжаевлар оиласининг АҚШдаги компаниясига ўтиб кетди?
2019 йилда Жаҳонгир Ортиқхўжаев Hilton меҳмонхонаси қуриб битказилгач, давлатга беғараз топширилишини айтган эди.
Компания кейинги йилларда ўн миллиардлаб солиқ имтиёзларидан фойдаланган.
2026 йилда меҳмонхонага эгалик қилувчи бизнес АҚШ компанияси таркибига ўтказилиб, акцияларнинг 99,44 фоизи Ортиқхўжаев назоратидаги компания ва унинг қизи қўлида жамланган.
Pinkod давлатга топшириш ҳақидаги баёнот, солиқ енгилликлари ва оила назорати сақланган битимни ўрганди.
Давлатга топшириш ҳақида нима дейилган эди?
Жаҳонгир Ортиқхўжаев 2019 йил 31 январда журналистлар билан учрашувда AKFA Dream World қураётган Hilton меҳмонхонаси ва Конгресс-холл фойдаланишга топширилгач, давлатга беғараз берилишини айтган. Бу ҳақда ўша пайтда Kun.uz хабар берган.
“Булар қурилиб, ҳукуматга топширилади. Беғараз берилади”, деган Ортиқхўжаев.
2026-йилда АҚШ Қимматли қоғозлар ва биржалар комиссиясига тақдим этилган ҳужжатда Hilton Tashkent’нинг эгаси ва оператори AKFA Dream World экани кўрсатилган. Компания Wyndham Bukhara меҳмонхонаси ва CAEX кўргазма марказини ҳам бирлаштирувчи TEG SPV таркибига киради.
Шундай қилиб, 2019 йилда давлатга беғараз топширилиши айтилган меҳмонхона 2026 йилги ҳужжатларда AKFA Dream World мулки сифатида кўрсатилган. Кейинчалик ушбу компанияга эгалик қилувчи TEG SPV улушлари Ортиқхўжаев оиласи назоратидаги АҚШ компанияси акцияларига алмаштирилган.
Солиқ имтиёзлари қанча бўлган?
Йиллик молиявий ҳисоботга кўра, Hilton Tashkent қурилиши ва фаолияти учун 2017 йилда барча турдаги солиқлар, жумладан ҚҚС ва фойда солиғи бўйича имтиёзлар берилган. Улар 2025 йил 1 январгача амал қилган.
Меҳмонхона 2019 йил охирида иш бошлаган. Ҳисоботда ҚҚС имтиёзидан фойдаланилгани, фойда солиғи бўйича имтиёз эса қўлланмагани қайд этилган.
Очиқ манбаларда AKFA Dream World фойдаланган имтиёзлар бўйича қуйидаги суммалар келтирилган.
| Давр | Солиқ тури | Имтиёз миқдори |
|---|---|---|
| 2021 йил | ҚҚС | 21,9 млрд сўм |
| 2022 йил I чорак | Мол-мулк солиғи | 0,9 млрд сўм |
| 2023 йил | Мол-мулк солиғи | 25,9 млрд сўм |
| 2023 йил | Ижтимоий солиқ | 5,1 млрд сўм |
| Жами | Келтирилган давр ва солиқлар бўйича | 53,8 млрд сўм |
Шу тариқа, биргина 2023 йилда мол-мулк ва ижтимоий солиқлар бўйича 31 млрд сўм имтиёз қўлланган. Жадвалдаги 53,8 млрд сўм даврлари бир-бирини такрорламайдиган кўрсаткичлар йиғиндиси бўлиб, 2017–2024 йиллардаги барча имтиёзларни қамраб олмайди.
АҚШ компаниясида оила назорати сақланган
Ортиқхўжаев 2026 йил 5 июнда АҚШнинг StageWise Strategies компаниясидаги 74,2 фоизлик пакетни 750 минг долларга сотиб олган. Харид шахсий маблағлар ҳисобидан амалга оширилган.
Кейинчалик у яна 250 минг доллар эвазига 1 млн янги акция олган. Икки босқичдаги жами харажат 1 млн долларни ташкил этган.
13 октабрда TEG SPV улушларини АҚШ компанияси акцияларига алмаштириш битими якунланган. StageWise TEG Overseas деб қайта номланган. TEG SPV орқали Hilton, Wyndham Bukhara ва CAEX бизнеслари АҚШ компанияси таркибига кирган.
Битимдан кейин Tourism and Entertainment Group’га 68,30 фоиз, Ортиқхўжаевнинг қизи Иродахон Абдуваҳидовага 31,14 фоиз акция тегишли бўлган. Уларнинг жами улуши 99,44 фоизни ташкил этган. Ортиқхўжаев TEG’нинг тахминан 99,93 фоизига эгалик қилиши кўрсатилган. Абдуваҳидова директорлар кенгашига ҳам кирган.
Дастлаб битим билан бирга камида 18 млн доллар молиялаштириш жалб қилиш шарти қўйилган. Томонлар ушбу талабдан воз кечиб, битимни усиз якунлашга келишган. Ҳужжат топширилган пайтда компания акциялари биржадан ташқари OTCID Basic Market’да котировка қилинган.
Фойда камайган, эгаси фойдасига тўловлар ошган
Гуруҳ 2026 йил январ–июнда 3,6 млн доллар соф фойда олган. Ярим йиллик ҳисоботга кўра, бу ўтган йилнинг мос давридаги 5,2 млн доллардан 30 фоиз кам. Тушум эса 18,5 млн доллардан 17,4 млн долларга ёки 6,2 фоизга қисқарган.
Тушум камайиши билан бирга, сотиш таннархи 10 млн доллардан 10,7 млн долларга, сотиш, умумий ва маъмурий харажатлар эса 1,4 млн доллардан 1,9 млн долларга ошган. Натижада операцион фойда 6,3 млн доллардан 4,1 млн долларга тушган.
Айни даврда гуруҳ эгаси фойдасига тақсимотлар 3,5 млн доллардан 6,9 млн долларга ёки 93,3 фоизга ошган. Бу ярим йиллик соф фойдадан 1,9 баравар кўп. Ҳисоботда бенефициар номидан тўланган харажатлар ҳам ушбу тоифада ҳисобга олинган.
100 млн долларлик кафиллик
Ҳисоботнинг кафилликларга оид изоҳида ёзилишича, гуруҳ 2025 йил мартида Halyk Bank’дан кредит олган алоқадор компаниянинг 100 млн долларлик мажбуриятларига кафиллик берган. Қарз олувчи TEG SPV таркибига кирмайди, аммо умумий бенефициар назоратида.
AKFA Dream World мулки қайта гаровга қўйилган. Кафиллик учун ҳақ олинмайди. Гуруҳ қарздор ўрнига тўлов қилса, ундан маблағни регресс тартибида қайтаришни талаб қилиш ҳуқуқи ҳам йўқ.
Кафиллик 2031 йил охиригача амал қилади. Максимал таваккалчилик 100 млн доллар ҳамда фоиз, йиғим ва пеняларни қамраб олади. Қарз олувчининг номи ушбу изоҳда очиқланмаган.
Алоқадор компаниялар
Йиллик ҳисоботда Жаҳонгир Ортиқхўжаев якуний бенефициар, Tourism and Entertainment Group бош компания сифатида кўрсатилган. Умумий назорат остидаги корхоналар қаторида қуйидагилар саналган.
- Artel Electronics, Artel Electronics Manufacturing, Artel Support ва Artel Technical School;
- AKFA Medline, AKFA Building Materials, AKFA Aluminium ва AKFA Food;
- Discover Invest, Durable Beton ва Obod Shahar Qurish;
- Central Asian University ва CAU Edutainment;
- Зўр TV Телерадиокомпанияси, Aria Sug‘urta ва Citynet;
- Aurum Global Group, Multinational Mine Group ва ADW–International Congress Hall;
- Milenio, J-United Group ва Macmerry Management LP;
- Milliy Bog Xizmati, Citizen Travel, Restoran N ва Energo Point Pro;
- Newexpo, Excellent Sweets Store, Ocard ва Green Zone of World;
- Alviero, Smart Illumination, Chalet Restoran ва Texnogarant;
- Viva Universal Line, Inspo Care, Maroon Trade ва Asia Star Plaza;
- One Team Hospitality, Ekzotella, Profi Solutions ва Routestar Logistics.
