Pul baxt keltira oladimi? Ilon Mask fikricha — yoʻq
Oʻtgan hafta boyligi $852 milliardga yetgan Ilon Mask pul insonni baxtli qilmasligini aytdi. Tadqiqotlar esa pul koʻpincha mavjud holatni kuchaytirishini koʻrsatadi. Baxtli odam boy boʻlsa yanada baxtli boʻlishi mumkin, ammo baxtsiz odam uchun boylik ham yetarli boʻlmasligi mumkin.
Dunyoning eng boy odami boʻlishiga qaramay, Ilon Mask fikricha pul baxt olib kelmaydi. Bu haqda Fortune nashri xabar berdi.
Ilon Maskning boyligi oʻtgan haftada keskin oshib, $852 milliardga yetdi. Bu tarixdagi rekord koʻrsatkich boʻlib, SpaceX va xAI kompaniyalari qoʻshilishi hamda yil oxirida kutilayotgan IPO jarayoni fonida yuz berdi. Ammo tarixdagi eng boy inson boʻlishiga qaramay, Mask pul miqdori insoniy baxtni anglatishiga unchalik ishonmayotganga oʻxshaydi.
“Kimdir pul baxt sotib ololmaydi degan boʻlsa, u haqiqatan ham nimani gapirayotganini bilgan”, — deb yozdi Mask oʻzining X sahifasida. Ushbu post qariyb 110 million marta koʻrilgan.
Bu fikr ijtimoiy tarmoqlarda katta munozaraga sabab boʻldi. Hatto shunga oʻxshash dilemmalar bilan yuzlashgan ultra-boylar ham bunga munosabat bildirdi. Xedj-fond milliarderi Bill Akman koʻproq xayriya qilish va hayotga boshqacha nigoh bilan qarash kerakligini maslahat berdi.
“Baxtning katta qismi boshqalarga yordam berishdan keladi. Siz millionlab odamlarga yordam berdingiz, bir kun kelib bu milliardlab boʻlishi mumkin. Siz shunchaki qancha odam uchun nimalarga erishganingizni qadrlashingiz kerak”, — deb yozdi u.
Akman shuningdek, Maskga uzoq muddatli munosabat haqida ham oʻylashni tavsiya qildi. Maskning turli ayollardan 14 nafar farzandi bor.
“Baxtni haqiqatan ham alohida inson bilan uzoq muddatli munosabatda ham topish mumkin. Sizga endi uzoq muddatli hamroh topish vaqti keldi. Bu shunchaki mening fikrim”, — dedi u.
Milliarder investor va Shark Tank yulduzi Mark Kyuban esa Maskning fikriga qisman qoʻshildi, biroq boylik va baxt oʻrtasidagi bogʻliqlik unchalik sodda emasligini taʼkidladi. Uning fikricha, pul baxtni oʻzgartirmaydi, balki inson ichidagi holatni kuchaytiradi.
“Agar siz kambagʻal boʻlganingizda baxtli boʻlgan boʻlsangiz, boy boʻlgach juda ham baxtli boʻlasiz”, — deb yozdi Kyuban X’da. “Agar siz baxtsiz boʻlgan boʻlsangiz, boy boʻlsangiz ham baxtsiz qolaverasiz — faqat moliyaviy stress kamroq boʻladi”.
Mutaxassislar nima deydi?
Olimlar uzoq yillardan beri “Pul baxt sotib oladimi?” degan savolga javob izlab keladi. Javob esa oddiy “ha” yoki “yoʻq” emas.
2010 yilda Prinston universiteti oʻtkazgan mashhur tadqiqotga koʻra, kundalik hissiy farovonlik daromad oshgani sari ortadi, biroq taxminan $75 mingdan keyin oʻsish toʻxtaydi.
Ammo Pensilvaniya universitetining Wharton biznes maktabi olib borgan yangi tadqiqot bu xulosani murakkablashtiradi. Unda baxt daromad bilan birga oshishi, biroq allaqachon baxtsiz boʻlgan insonlarda bu oʻsish $100 ming atrofida sekinlashishi aniqlangan.
“Oddiy qilib aytganda, koʻpchilik uchun yuqori daromad koʻproq baxt bilan bogʻliq”, – deydi Wharton katta ilmiy xodimi va tadqiqot muallifi Metyu Killingsvort.
Ammo unga koʻra, bir istisno bor: moliyaviy jihatdan taʼminlangan, lekin baxtsiz insonlar uchun koʻproq pul yordam bermaydi. Qolganlar uchun esa daromad oshishi baxtni turli darajada koʻtaradi.
Bu xulosalar Kyubanning Maskka yoʻllagan fikriga mos keladi. Pul koʻpincha kuchaytiruvchi omil, ammo davo emas. U stressni kamaytirishi va imkoniyatlarni kengaytirishi mumkin, ammo shaxsiy munosabatlardagi muammolar yoki hayotdan norozilikni avtomatik hal qilib bermaydi.
Mask: “Xayriya bilan yaxshilik qilish juda qiyin”
Mask boyligining katta qismi naqd pul emas, balki kompaniyalar qiymatiga bogʻlangan boʻlsa-da, bu baribir mislsiz imkoniyatlar beradi. U deyarli istalgan uy yoki texnologiyani sotib olishi, hatto xayriya orqali ulkan taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Ammo Akmanning “koʻproq berish baxt keltiradi” degan fikriga qaramay, Maskning oʻzi xayriya ham oson emasligini tan olgan.
“Men insoniyatga mehr qoʻyish fikriga qoʻshilaman va boshqalarga yordam berishga harakat qilishimiz kerak. Lekin bu juda qiyin”, — degandi Mask oʻtgan yil WTF podkastida.
Uning aytishicha, asosiy muammo pulni haqiqatan ham foydali boʻladigan tarzda berishdir:
“Koʻz-koʻz qilish uchun yaxshilik qilish oson. Ammo real yaxshilik qilish uchun pulni toʻgʻri sarflash juda qiyin. Juda qiyin”.
Yana bir milliarder Bill Geyts esa haddan tashqari boylik nima bera olishi va nima bera olmasligini ochiq tan olgan. 2019 yilda Redditʼdagi savol-javobda undan milliarder boʻlish oʻrta sinf vakili boʻlishdan koʻra baxtliroq qiladimi, deb soʻrashganda, u “ha” deb javob bergan.
“Men sogʻliq xarajatlari yoki universitet toʻlovlari haqida oʻylashim shart emas,” degan Geyts. “Moliyaviy tashvishlardan xoli boʻlish — bu katta neʼmat”.
Ammo u bunga erishish uchun albatta milliard kerak emasligini, bu sohalardagi xarajatlar oʻsishini kamaytirish zarurligini taʼkidlagan.
