“Золотая Корона” таъсисчиси Ўзбекистондаги Parapay тўлов ташкилотини сотиб олди — тафсилотлар

Россиянинг “Золотая Корона” тўлов тизими операторининг таъсисчиси Ўзбекистондаги Parapay тўлов ташкилотини сотиб олди.

Корпоратив ахборот порталида эълон қилинган муҳим фактга кўра, Россиянинг “Сервис” АЖ компанияси Parapay’нинг 20 млн 428 минг 996 дона акциясини қўлга киритган. Бу компания устав капиталининг 100 фоизини ташкил этади.

Транзакция ва Parapay’нинг янги акциядор ҳақида хабардор қилинган санаси 2026-йил 23-июл деб кўрсатилган. Маълумот эса 27-июл куни жамоатчиликка ошкор қилинган.

Порталда акцияларнинг умумий номинал қиймати 20,43 млрд сўм миқдорида келтирилган. Бироқ бу акциялар учун амалда тўланган нарх эмас. Томонлар келишган битим қиймати ва тўлов шартлари очиқланмаган.

Харидорнинг “Золотая Корона” билан қандай алоқаси бор?

“Сервис” АЖ “Золотая Корона” брендининг бевосита оператори эмас. Бироқ очиқ корпоратив реестрларда компания Россиядаги РНКО “Платёжный центр”нинг 100 фоиз таъсисчиси сифатида кўрсатилган.

Айнан “Платёжный центр” “Золотая Корона” тўлов тизимининг оператори ва асосий ҳисоб-китоб маркази ҳисобланади.

Россия Марказий банки реестрига кўра, “Платёжный центр” амалдаги ҳисоб-китоб нобанк кредит ташкилоти ҳисобланади. Унда рубл ва хорижий валютадаги банк операциялари учун 3166-К лицензияси ҳамда 2012-йилдан буён тўлов тизими оператори сифатида ишлаш ҳуқуқи мавжуд.

Parapay кимга тегишли эди?

Битимгача Parapay акциялари тўрт нафар маҳаллий мулкдор ўртасида тақсимланган эди. Иброҳим Фатхуллаевга 54,33 фоиз, Иззатулла Фатхуллаевга 23,5 фоиз, Дилмурод Фатхуллаевга 17,06 фоиз ва Зиёвуддин Тўлагановга 5,1 фоиз улуш тегишли бўлган.

Шу тариқа, Фатхуллаевлар оиласига мансуб уч акциядор компаниянинг жами 94,89 фоиз акциясига эгалик қилган. Битим натижасида Ўзбекистондаги тўлов ташкилоти устидан назорат тўрт нафар жисмоний шахсдан Россия компаниясига ўтди.

Parapay 2022-йил 30-майда рўйхатдан ўтказилган. Марказий банк компанияга 2023-йил 4-апрелда тўлов ташкилоти лицензиясини берган. Дастлаб масъулияти чекланган жамият сифатида ишлаган компания кейинчалик акциядорлик жамиятига айлантирилган.

Parapay’нинг транзакциялар ҳажми, мижозлари сони, тушуми ва бозордаги улуши бўйича батафсил очиқ маълумотлар ҳозирча мавжуд эмас.

Шунга қарамай, Parapay’нинг асосий қиймати унинг Ўзбекистонда амалдаги лицензияга эга эканида. Лицензияланган маҳаллий компания харидорга Ўзбекистон банклари, миллий тўлов тизимлари ва фойдаланувчилари билан интеграция қилиш учун тайёр юридик ҳамда технологик платформа бериши мумкин.

Бу ҳозирча фақат эҳтимолий сценарий. Битим томонлари хариднинг мақсадини тушунтирмаган ва Parapay “Золотая Корона”нинг Ўзбекистондаги расмий операторига айланишини эълон қилмаган.

Битим санкциялар кучайган кунга тўғри келди

Parapay акциялари бўйича транзакция Европа Иттифоқи Россияга қарши 21-санкциялар пакетини қабул қилган 23-июл куни амалга оширилган.

Янги пакет доирасида 48 нафар шахс ва 170 та ташкилот санкциялар рўйхатига қўшилди. Бундан ташқари, 94 та Россия банки ва йирик молиявий ташкилотининг активлари музлатилиб, уларга маблағ тақдим этиш тақиқланди. 33 та кредит ва молия ташкилотига нисбатан эса транзакцияларни амалга ошириш тақиқи жорий қилинди.

Рўйхатга “Золотая Корона” тизимининг оператори ва ҳисоб-китоб маркази РНКО “Платёжный центр” ҳам киритилган. Натижада хорижий банклар ва тўлов ҳамкорлари компания билан операцияларни қисқартира бошлади.

Битим ва санкциялар бир кунга тўғри келгани эътиборга молик. Бироқ очиқ маълумотлар Parapay хариди айнан янги чекловлар сабаб тезлаштирилгани ёки санкцияларни четлаб ўтиш мақсадида амалга оширилганини тасдиқламайди. 

Ўзбекистондаги камида 16 та банк хизматни тўхтатди

23–28-июл кунлари Ўзбекистон банклари бирин-кетин “Золотая Корона” орқали пул юбориш ва қабул қилишни вақтинча тўхтатаётганини маълум қилди.

29-июл ҳолатига кўра, очиқ хабарлар асосида рўйхатда камида 16 та банк бор:

• Ориент Финанс Банк;
• ANORBANK;
• Трастбанк;
• Ўзсаноатқурилишбанк — SQB;
• Пойтахт Банк;
• Бизнесни ривожлантириш банки — BRB;
• Капиталбанк;
• Асакабанк;
• Агробанк;
• Алоқабанк;
• Микрокредитбанк;
• Туронбанк;
• Asia Alliance Bank;
• mybank;
• InfinBank;
• Openbank.

Рўйхат якуний бўлмаслиги мумкин. Айрим банклар чекловни сайтида эмас, ижтимоий тармоқдаги саҳифаси ёки мобил иловаси орқали эълон қилган. Бундан ташқари, банк сайтларидаги “Золотая Корона” маҳсулот саҳифалари янги чеклов эълон қилинганидан кейин ҳам очиқ қолиши мумкин.

Масалан, Капиталбанк тизим орқали ўтказмалар 23-июлдан тўхтатилганини билдирган. Асакабанк бўйича хабар 24-июл куни эълон қилинди. Микрокредитбанк эса хизмат 25-июлдан тўхтатилганини 27-июл куни маълум қилди.

Кейинчалик Агробанк, Алоқабанк, SQB, BRB, Туронбанк ва Asia Alliance Bank ҳам пул юбориш ва қабул қилиш вақтинча ишламаслигини билдирди.

Банклар чекловни қандай изоҳлади?

Банклар томонидан берилган изоҳлар бир хил эмас.

Микрокредитбанк ва Алоқабанк хизматнинг тўхтатилишини Европа Иттифоқининг 21-санкциялар пакети билан бевосита боғлади. Алоқабанк хабарида “Золотая Корона” оператори санкциялар рўйхатига киритилгани қайд этилган.

Агробанк, ANORBANK, Трастбанк, Туронбанк ва InfinBank каби қатор банклар эса “техник ишлар” ёки “техник сабаблар”ни кўрсатган. Бошқа банкларнинг айримлари сабабни батафсил очиқламасдан, хизмат вақтинча мавжуд эмаслигини маълум қилган.

Бу фарқ банкларнинг муаммони турлича баҳолаётганини англатиши мумкин. Айрим банклар санкциялар омилини очиқ тилга олмоқда, бошқалари эса ҳуқуқий ва комплаенс текширувлари давом этаётган пайтда “техник сабаб” деган нейтрал изоҳ билан чекланмоқда.

Бироқ “техник ишлар” ибораси чеклов санкцияларга алоқадор эмаслигини ўз-ўзидан исботламайди. Чунки узилишлар “Платёжный центр” Европа Иттифоқи рўйхатига киритилганидан кейин ва бир вақтнинг ўзида бир нечта банкда кузатилди.

2024-йилдаги чекловдан фарқи нимада?

Бу “Золотая Корона” атрофида санкциялар сабаб юзага келаётган биринчи узилиш эмас.

АҚШ Молия вазирлигининг OFAC идораси 2024-йил 23-августда Centre of Financial Technologies Group — CFT гуруҳини санкциялар рўйхатига киритган. CFT “Золотая Корона” экотизими билан технологик ва тарихий жиҳатдан боғлиқ компания ҳисобланади.

Ўша вақтда Грузия, Қозоғистон ва айрим бошқа давлатлардаги банклар тизим орқали операцияларни вақтинча тўхтатган. Кейинчалик айрим банклар ҳуқуқий текширувдан сўнг хизматни қайта тиклаган.

2024-йилдаги вазиятнинг муҳим фарқи шундаки, АҚШ санкцияси “Золотая Корона” операторининг ўзига эмас, у билан алоқадор технологик гуруҳга нисбатан қўлланган эди.

2026-йилда эса Европа Иттифоқи бевосита “Платёжный центр”ни — пул ўтказмаларининг оператори ва ҳисоб-китоб марказини рўйхатга киритди. Шу боис ҳозирги чекловларнинг операцион таъсири 2024-йилдагидан жиддийроқ бўлиши мумкин.

Ўзбекистон йўналиши очиқ, лекин маҳаллий тармоқ қисқармоқда

29-июл куни “Золотая Корона”нинг расмий саҳифасида Россиядан пул юбориш мумкин бўлган тўртта давлат кўрсатилган:

• Хитой;
• Ўзбекистон;
• Қирғизистон;
• Туркия.

Компания ушбу рўйхат ўзгариши мумкинлигини алоҳида қайд этган.

Демак, Ўзбекистон йўналиши “Золотая Корона” платформасида расман сақланиб қолган. Аммо Ўзбекистондаги ҳамкор банкларнинг бирин-кетин хизматни тўхтатиши пулни амалда олиш ёки жўнатиш мумкин бўлган нуқталар сонини камайтирмоқда.

Нега бу Ўзбекистон учун муҳим?

Ўзбекистон иқтисодиётида трансчегаравий пул ўтказмаларининг ўрни катта.

Марказий банк маълумотига кўра, 2025-йилда хориждан Ўзбекистонга юборилган пул ўтказмалари 28 фоизга ёки 4,1 млрд долларга ошиб, 18,9 млрд долларга етган.

Шундан:

• 9,9 млрд доллар ёки 52 фоизи анъанавий халқаро пул ўтказма тизимлари орқали;
• 8,6 млрд доллар ёки 46 фоизи банк карталарига тўғридан-тўғри P2P ўтказмалари орқали;
• 397 млн доллар ёки 2 фоизи банк ўтказмалари орқали келиб тушган.

Ўзбекистондан хорижга юборилган маблағлар эса 5 фоизга камайиб, 2,7 млрд долларни ташкил этган.

Марказий банк бу статистикада “Золотая Корона”нинг алоҳида улушини кўрсатмаган. Шунинг учун тизимдаги узилиш Ўзбекистонга келаётган 18,9 млрд долларнинг айнан қанча қисмига таъсир қилишини очиқ маълумотлар асосида ҳисоблашнинг имкони йўқ.

Шунга қарамай, Россия Ўзбекистон фуқаролари учун асосий меҳнат миграцияси йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда. “Золотая Корона” эса ҳисоб очмасдан, тезкор ва нақд шаклда пул юбориш имконияти туфайли мигрантлар орасида кенг фойдаланилган тизимлардан бири.

Банклар тармоғининг қисқариши айрим мижозларни бошқа халқаро тизимлар, картадан картага ўтказмалар ёки банк каналларига ўтишга мажбур қилиши мумкин. Бу эса комиссия, айирбошлаш курси, лимит ва пулни олиш усули бўйича янги харажатларни юзага келтиради.