Йил бошидан бери 350 фоиз ўсиш: “Ўзбектелеком” акциялари нега кескин қимматлашмоқда?

“Тошкент” Республика фонд биржаси маълумотига кўра, 5 август куни “Ўзбектелеком”нинг оддий акциялари бўйича сўнгги битим 8 818 сўмдан тузилган (13:41 ҳолатига кўра). Кун давомида нарх 8 996 сўмгача кўтарилган.

Бир кун аввал акциялар 8 000 сўмдан ёпилган эди. Шу тариқа, сўнгги битим нархи бир кунда 797 сўм ёки 10,2 фоизга ошди. Компаниянинг оддий акциялари бозор қиймати эса 7,2 трлн сўмга етди.

Нархдаги кескин ўсиш “Ўзбектелеком”нинг ярим йиллик ҳисоботи эълон қилинганидан кейин тезлашди. Ҳисобот 29 июль куни эълон қилинган. Ўша куни акциялар 6 300 сўмдан ёпилган бўлса, 5 августга келиб нарх 8 797 сўмга етди. Натижада беш савдо куни ичидаги ўсиш 40 фоизни ташкил этди.

353 фоизлик ўсиш қандай ҳисобланди?

Йил бошидаги ва ҳозирги нархни тўғридан тўғри солиштириш нотўғри натижа беради. Сабаби, апрель ойида “Ўзбектелеком” акциялари бўйича 2:1 нисбатда капитализация амалга оширилди.

Бунда компаниянинг ҳар бир мавжуд акцияси учун акциядорга яна иккита қўшимча акция берилди. Натижада инвесторнинг акциялари сони уч бараварга кўпайди.

Масалан, капитализациядан олдин 10 та акцияга эга инвесторнинг ҳисобида ундан кейин 30 та акция пайдо бўлди. Бироқ бу унинг инвестицияси бирдан уч баравар ошганини англатмайди, чунки бир акциянинг нархи ҳам уч бараварга мослаштирилди.

Биржа маълумотига кўра, савдолар қайта тикланганда оддий акциялар нархи 7 200 сўмдан 2 400 сўмга туширилган. Яъни акциялар сони уч баравар кўпайгани сабабли нарх ҳам учга бўлинган.

Худди шу тартибда йил бошидаги қарийб 5 826 сўмлик нарх капитализациядан кейинги ҳисобда тахминан 1 942 сўмга тенг бўлади. Ҳозирги 8 818 сўмлик нарх билан солиштирганда акциялар йил бошидан қарийб 354,1 фоизга қимматлашган.

Бошқача айтганда, йил бошида “Ўзбектелеком” акцияларига 1 млн сўм сарфланганида, капитализация ва нарх ўсиши ҳисобига ушбу пакетнинг бозор қиймати ҳозир тахминан 4,54 млн сўмга етган бўларди. Бу ҳисобга дивидендлар киритилмаган.

Капитализациянинг ўзи даромад келтирмайди. У фақат компаниянинг аввалги йилларда тақсимланмай қолган фойдасини устав капиталига ўтказиб, акциялар сонини кўпайтиради. Реал даромад акциялар нархи капитализациядан кейинги 2 400 сўмлик даражадан кўтарилгани ҳисобига юзага келган.

Савдолар 21 апрель куни тикланганидан буён нарх 2 400 сўмдан 8 818 сўмга етди. Шу тариқа, капитализациядан кейинги ўсишнинг ўзи 267,42 фоизни ташкил этди.

Акциялар нега қимматлашди?

Акция нархининг ўзгаришига аниқ битта сабабни кўрсатиб бўлмайди. Бироқ савдолар динамикаси ва компания эълон қилган маълумотлар ўсишга, аввало, молиявий натижаларнинг яхшиланиши таъсир қилганини кўрсатади.

“Ўзбектелеком” 2026 йилнинг биринчи чорагидаёқ 412,3 млрд сўм соф фойда олган. Ўтган йилнинг шу даврида компания фойдаси 25,7 млрд сўм эди. Шу тариқа, кўрсаткич бир йил ичида 16 баравар ошган. Биринчи чорак ҳисоботи 28 апрель куни — акциялар савдоси қайта тикланганидан бир ҳафта ўтиб эълон қилинган.

Ярим йиллик натижалар эса компания фойдасидаги ўсиш давом этаётганини кўрсатди. Pinkod аввалроқ ёзганидек, “Ўзбектелеком” январь–июнь ойларида 896 млрд сўм соф фойда олди. Таққослаш учун, 2025 йилнинг шу даврида компания фойдаси 10 млрд сўмни ташкил этган эди.

Компаниянинг хизматлар кўрсатишдан олган соф тушуми 12,6 фоизга ошиб, 5,77 трлн сўмга етди. Хизматлар таннархи эса нисбатан секинроқ — 3,7 фоизга ўсиб, 3,41 трлн сўмни ташкил этди.

Натижада ялпи фойда 1,83 трлн сўмдан 2,36 трлн сўмга етиб, 28,5 фоизга ошди. Асосий фаолиятдан олинган фойда эса 848,4 млрд сўмдан 1,24 трлн сўмгача кўпайди. Бу компания фақат валюта курси ҳисобига эмас, ўзининг асосий телекоммуникация фаолиятида ҳам кўпроқ фойда олаётганини кўрсатади.

Фойданинг катта қисми валюта курси билан боғлиқ

Шунга қарамай, соф фойдадаги қарийб 90 бараварлик ўсишни фақат хизматлар ҳажмининг кўпайиши билан изоҳлаб бўлмайди. Энг катта ўзгариш валюта курси фарқларида кузатилган.

2025 йилнинг биринчи ярмида компания валюта курси фарқидан 241,4 млрд сўм даромад олган, аммо 801,2 млрд сўм зарар кўрган эди. Натижада валюта операцияларининг соф таъсири 559,8 млрд сўмлик зарар бўлган.

2026 йилнинг мос даврида курс фарқидан олинган даромад 429 млрд сўмга етди. Айни пайтда курс фарқидан зарар 380,5 млрд сўмгача камайди. Натижада аввалги 559,8 млрд сўмлик зарар 48,5 млрд сўмлик даромадга айланди.

Бу икки давр ўртасида 608,3 млрд сўмлик ижобий ўзгариш юз берганини англатади. Мазкур сумма соф фойдадаги жами 886 млрд сўмлик ўсишнинг қарийб 69 фоизига тенг.

Демак, акциялар нархини қўллаб-қувватлаган рекорд фойданинг бир қисми компания фаолияти яхшилангани билан, катта қисми эса валюта курсидан зарар камайгани билан боғлиқ. Курслар динамикаси ўзгарса, бу омил кейинги даврларда компания фойдасига тескари таъсир қилиши ҳам мумкин.

Дивидендлар ҳам талабни оширган бўлиши мумкин

Акцияларга қизиқишни оширган яна бир омил дивидендлар бўлди. Компания акциядорлари 2025 йил якунлари бўйича ҳар бир оддий акция учун 372,57 сўм дивиденд тўлашни тасдиқлаган.

Капитализациядан кейинги 2 400 сўмлик бошланғич нархда бу 15,5 фоизлик дивиденд даромадлилигига тенг эди. Яъни инвестор 2 400 сўмга акция олиб, 372,57 сўм дивиденд олиш имкониятига эга бўлган.

Акция нархи 8 818 сўмга етгач, худди шу дивиденднинг нархга нисбатан даромадлилиги 4,2 фоизгача камайди. Опенинфо маълумотига кўра, дивидендларни тўлаш 30 июнда бошланган ва 27 августгача давом этади.

Паст ликвидлик нарх ўсишини кучайтирган бўлиши мумкин

Молиявий натижалардан ташқари, бозордаги акциялар таклифининг чекланганлиги ҳам нархнинг тез кўтарилишига таъсир қилиши мумкин.

“Ўзбектелеком”нинг 2023 йилдаги IPO’си доирасида 5,54 млн дона ёки ўша пайтдаги устав капиталининг атиги 2 фоизига тенг акциялар оммавий жойлаштирилган. Биржа маълумотига кўра, акциялар 6 000 сўмдан сотилган.

Капитализациядан кейин компаниянинг оддий акциялари сони 818,3 млн донага етди. Бироқ 5 август куни атиги 27 980 дона акция билан 239 млн сўмлик битим тузилган. Бу компаниянинг жами оддий акцияларининг 0,0038 фоизига тенг.

Бир кун аввал ҳам 30,4 минг дона акция 234 млн сўмга сотилган эди. Шунга қарамай, нарх бир кунда 13,3 фоизга ошган.

Бу биржада нисбатан кичик ҳажмдаги харидлар ҳам котировкаларга сезиларли таъсир қилаётганини кўрсатади. Шу сабаб сўнгги битим асосида ҳисобланган 7,2 трлн сўмлик бозор қиймати компаниянинг барча акцияларини айнан шу нархда сотиш мумкинлигини англатмайди.

Қарзлар ҳам ошмоқда

Рекорд фойда ва тушум ўсишига қарамай, компаниянинг қарз юки ҳам кўпайган. Ярим йиллик ҳисоботга кўра, узоқ муддатли банк кредитлари йил бошидаги 5,63 трлн сўмдан 7,71 трлн сўмгача ошган. Ўсиш 2,08 трлн сўм ёки 36,9 фоизни ташкил этди.

Компаниянинг жами мажбуриятлари эса 10,5 трлн сўмдан қарийб 14 трлн сўмга етган. Натижада мажбуриятлар 17,28 трлн сўмлик жами активларнинг 81 фоизига тенг бўлиб қолмоқда.

Шу тариқа, “Ўзбектелеком” акцияларининг ўсиши ортида асосий фаолият фойдасининг кўпайиши, валюта зарарларининг кескин камайиши ва дивидендлар турибди. Бироқ фойданинг курс фарқларига боғлиқлиги, қарзларнинг ошиши ва биржадаги паст савдо ҳажми нархнинг кейинги ҳаракатига таъсир қилиши мумкин бўлган асосий хатарлар бўлиб қолмоқда.