Bitcoin учун янги хавф: квант компьютерлар крипто ҳимоясини бузиши мумкинми?
Квант компьютерлар ҳозирча Bitcoin ҳимоясини бузишга қодир эмас. Аммо крипто саноати келажакда кучли квант қурилмалар оммавий калитлардан хусусий калитларни топиши мумкинлигидан хавотирда. Reuters бу хавфни $2 трлнлик глобал крипто бозори учун муҳим рисклардан бири сифатида кўрсатмоқда.
Bitcoin атрофидаги хавфлар одатда нарх, регуляция, биржалар хавфсизлиги ёки йирик инвесторлар ҳаракати билан боғланади. Аммо сўнгги ойларда крипто саноатида анча техник, лекин потенциал жиҳатдан жиддийроқ мавзу кўтарилмоқда. Квант компьютерлар ҳозирги криптографияни бузиши мумкинми?
Reuters 8 июль куни ёзишича, крипто компаниялари квант компьютерлар хавфига қарши ҳимоя чораларини муҳокама қила бошлаган. Гап ҳозир мавжуд компьютерлар ҳақида эмас, бугунги квант қурилмалар Bitcoin ҳимоясини бузишга қодир эмас.
Хавотир шундаки, келажакдаги кучли квант компьютерлар бугун блокчейнлар таянадиган эллиптик эгри чизиқли криптографияни заифлаштириши мумкин. Reuters бу хавфни тахминан $2 трлнлик глобал крипто бозори учун муҳим риск сифатида тасвирлаган.
Bitcoin хавфи нимада?
Bitcoin эгаси аслида тангаларни “сақламайди”, балки уларни сарфлаш ҳуқуқини берувчи хусусий калитга эга бўлади. Оммавий калит эса хусусий калитдан математик йўл билан олинади. Оддий компьютерлар учун оммавий калитдан хусусий калитни топиш амалда имконсиз. Аммо етарлича ривожланган квант компьютер Шор алгоритми орқали бундай масалаларни еча олиши мумкин.
Хавф айниқса оммавий калити аллақачон кўриниб қолган манзилларга тегишли. Bitcoin’да айрим эски форматдаги манзилларда оммавий калит бошидан кўринади. Бундан ташқари, фойдаланувчи битта манзилни қайта-қайта ишлатса ёки транзакция қилса, оммавий калит блокчейнда пайдо бўлади. Блокчейн эса очиқ ва ўзгармас реестр бўлгани учун бундай маълумотлар доимий сақланади.
Reuters келтирган баҳолашларга кўра, Bitcoin айланмадаги таклифининг тахминан 35 фоизи квант ҳужумига нисбатан заиф бўлиши мумкин. Бошқа тадқиқотларда бу кўрсаткич 50 фоизгача баҳоланган. Coinbase Quantum Advisory Council эса 1,7 млн Bitcoin эски P2PK манзилларида жойлашганини, манзил қайта ишлатилишини ҳам ҳисобга олганда тахминан 7 млн Bitcoin квант хавфига очиқ деб қаралаётганини билдирган.
Бу Bitcoin эртага бузилади дегани эмас
Ҳозирча бундай ҳужумни амалга ошира оладиган квант компьютер мавжуд эмас. Coinbase ҳам “квант компьютерлар бугун блокчейн криптографиясини буза олмайди” деб қайд этган. Муаммо вақт билан боғлиқ. Бундай технология қачон пайдо бўлишини аниқ айтиш қийин, лекин крипто тармоқларини янгилаш ҳам бир неча йил талаб қилиши мумкин.
Google Quantum AI март ойида эълон қилган тадқиқотида келажакдаги квант компьютерлар эллиптик эгри чизиқли криптографияни аввал ўйланганидан камроқ ресурс билан бузиши мумкинлигини билдирган. Компания ҳисоб-китобларига кўра, айрим шароитларда бундай вазифа 500 мингдан кам физик кубитли квант компьютерда бир неча дақиқада бажарилиши мумкин. Google бу йўналишда 2029 йилгача пост-квант криптографияга ўтиш зарурлигини ҳам эслатган.
Асосий муаммо — техника эмас, бошқарув
Bitcoin учун квант хавфига қарши назарий ечим — пост-квант криптографияга ўтишдир. АҚШ Миллий стандартлар ва технологиялар институти — NIST 2024 йилда квант компьютер ҳужумларига чидамли биринчи учта криптографик стандартни якунлаган. NIST ташкилотларни янги стандартларга имкон қадар эрта ўтишга чақирган.
Лекин блокчейнларда бундай миграция оддий дастур янгиланишидан мураккаброқ. Пост-квант рақамли имзолар одатдаги имзоларга қараганда каттароқ бўлиши мумкин. Бу транзакциялар ҳажми, блок сиғими, сақлаш харажатлари ва тармоқ ўтказувчанлигига босим қилади. Reuters суҳбатлашган мутахассислар айниқса Bitcoin каби блок ҳажми чекланган тармоқларда бу фойдаланувчи тажрибасини ёмонлаштириши ва харажатларни ошириши мумкинлигини айтган.
Bitcoin марказлашмаган тармоқ бўлгани учун “қачон ва қандай ўтиш керак?” деган қарор битта компания ёки регулятор томонидан қабул қилинмайди.
Бошқа блокчейнлар нима қиляпти?
Ethereum Foundation пост-квант хавфсизлик бўйича алоҳида йўл харитасини ишлаб чиқмоқда. Ethereum ўзининг асосий пост-квант инфратузилмасини тахминан 2029 йилгача тайёрлашни мақсад қилганини билдирган.
Reuters маълумотига кўра, ҳозирча энг йирик 20 блокчейннинг ҳеч бири пост-квант имзо алгоритмини тўлиқ жорий қилмаган. Бу эса крипто саноатидаги тайёргарлик ҳали бошланғич босқичда эканини кўрсатади.
Квант компьютерлар Bitcoin учун дарҳол хавф туғдирмайди. Bitcoin ва бошқа блокчейнлар бугун ишлатаётган криптография келажакдаги кучли квант компьютерлар олдида заифлашиши мумкин. Айниқса оммавий калитлари очиқ қолган эски манзиллар ва қайта ишлатилган манзиллар энг катта хавф зонасида.
